ఆంధ్రప్రదేశ్ లో పర్యాటక రంగం

(Tourism in Andhra Pradesh)

 

6.0 పరిచయం (Introduction)

“భారతదేశపు కోహినూర్” (Koh-i-Noor of India) గా పిలువబడే ఆంధ్రప్రదేశ్, అద్భుతమైన భౌగోళిక వైవిధ్యం, ఘనమైన చరిత్ర, మరియు సుసంపన్నమైన సంస్కృతులకు నిలయం. 974 కిలోమీటర్ల పొడవైన దేశంలోనే రెండవ అతిపెద్ద తీరరేఖ, తూర్పు కనుమల (Eastern Ghats) పచ్చదనం, కృష్ణా-గోదావరి నదుల డెల్టా ప్రాంతాలు రాష్ట్రాన్ని పర్యాటక స్వర్గధామంగా మార్చాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ (APTDC) రాష్ట్ర పర్యాటక రంగాన్ని ప్రోత్సహించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. రాష్ట్ర స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GSDP) వృద్ధిలో మరియు లక్షలాది మందికి ఉపాధి కల్పించడంలో పర్యాటక రంగం ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తుంది.

6.1 ఆంధ్రప్రదేశ్ లో చారిత్రక పర్యాటకం (Historical Tourism in Andhra Pradesh)

శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, పల్లవులు, తూర్పు చాళుక్యులు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజులు, కుతుబ్ షాహీలు మరియు ఆంగ్లేయుల పాలనలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎంతో చారిత్రక వారసత్వాన్ని సంతరించుకుంది.

ముఖ్యమైన చారిత్రక ప్రదేశాలు:

చంద్రగిరి కోట (తిరుపతి): విజయనగర రాజుల కడపటి రాజధాని.

కొండపల్లి కోట (ఎన్టీఆర్ జిల్లా): ముసునూరి నాయకులు నిర్మించిన చారిత్రక కట్టడం. ఇది కొండపల్లి బొమ్మలకు ప్రసిద్ధి.

కొండవీడు కోట (పల్నాడు): రెడ్డి రాజుల పాలనకు సాక్ష్యం.

గండికోట (వైఎస్ఆర్ కడప): దీనిని “గ్రాండ్ కాన్యన్ ఆఫ్ ఇండియా” (Grand Canyon of India) అని పిలుస్తారు. పెన్నా నది పారే ఎర్రమల కొండల్లో నిర్మించబడిన ఈ కోట చారిత్రకంగా, భౌగోళికంగా ఎంతో విశిష్టమైనది.

బొబ్బిలి కోట (విజయనగరం): బొబ్బిలి యుద్ధ చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యం.

6.2 ఆంధ్రప్రదేశ్ లో పర్యాటక రకాలు మరియు రూపాలు (Types and Forms of Tourism in AP)

6.2.1 ఆధ్యాత్మిక / ధార్మిక పర్యాటకం (Religious Tourism)

భారతదేశంలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ అగ్రస్థానంలో ఉంది.

హిందూ దేవాలయాలు: ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన దేవాలయం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం, ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన మరియు అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఒకటైన శ్రీశైలం (మల్లికార్జున స్వామి, భ్రమరాంబ), విజయవాడలోని కనకదుర్గ దేవాలయం, సింహాచలం (వరాహ నరసింహ స్వామి), అన్నవరం (సత్యనారాయణ స్వామి), శ్రీకాళహస్తి (వాయులింగేశ్వర స్వామి), కాణిపాకం మరియు మంత్రాలయం (రాఘవేంద్ర స్వామి).

ఇతర మతాల కేంద్రాలు: కడపలోని ప్రసిద్ధ అమీన్ పీర్ దర్గా (పెద్ద దర్గా – దీనిని దక్షిణ భారతదేశపు అజ్మీర్ అంటారు), గుంటూరులోని చారిత్రక చర్చిలు.

6.2.2 ఎకో, అడ్వెంచర్ మరియు ప్రకృతి పర్యాటకం (Eco, Adventure and Nature Tourism)

ప్రకృతి ఆరాధకులకు మరియు సాహస ప్రియులకు రాష్ట్రం అనేక అవకాశాలను అందిస్తుంది.

అరకు లోయ (అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా): ఆంధ్రా ఊటీగా ప్రసిద్ధి. ఇక్కడి గిరిజన సంస్కృతి, కాఫీ తోటలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి.

బొర్రా గుహలు: ఇవి కార్స్ట్ (Karst) టోపోగ్రఫీకి ఉదాహరణ. సున్నపురాయితో ఏర్పడిన స్టాలక్టైట్స్ (Stalactites), స్టాలగ్మైట్స్ (Stalagmites) ఆకృతులు ఇక్కడ చూడవచ్చు. గోస్తానీ నది జన్మస్థానం.

లంబసింగి: “ఆంధ్రా కాశ్మీర్”. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 0°C కి పడిపోయి మంచు కురిసే ఏకైక దక్షిణ భారత ప్రాంతం.

హార్స్లీ హిల్స్ (అన్నమయ్య జిల్లా): దీనిని “ఆంధ్రా ఏనుగుమల్లమ్మ కొండలు” అని కూడా అంటారు. ఇది ఒక ప్రసిద్ధ వేసవి విడిది కేంద్రం.

బెలూం గుహలు (కర్నూలు): భారత ఉపఖండంలోనే పర్యాటకులకు అందుబాటులో ఉన్న రెండవ అతిపెద్ద గుహల వ్యవస్థ.

సాహస పర్యాటకం: పాపికొండల వద్ద బోటింగ్, భవాని ఐలాండ్ (విజయవాడ) వద్ద వాటర్ స్పోర్ట్స్.

6.2.3 వారసత్వ పర్యాటకం (Heritage Tourism)

సంస్కృతి, కళలు, వాస్తుశిల్పాలకు అద్దం పట్టే పర్యాటకం ఇది.

లేపాక్షి (శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా): విజయనగర వాస్తుశిల్పానికి నిదర్శనం. ఇక్కడి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, వేలాడే స్తంభం (Hanging Pillar), ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఏకశిలా నంది, మరియు పైకప్పు పై ఉన్న కుడ్యచిత్రాలు (Mural paintings) ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచాయి.

గుహాలయాలు: ఉండవల్లి గుహలు (గుంటూరు – అనంత పద్మనాభ స్వామి ఏకశిలా విగ్రహం), మొగల్రాజపురం గుహలు.

హస్తకళలు: కొండపల్లి, ఏటికొప్పాక చెక్క బొమ్మలు, మచిలీపట్నం మరియు శ్రీకాళహస్తి కళంకారి కళ (భౌగోళిక గుర్తింపు – GI Tags పొందాయి).

6.2.4 బౌద్ధ పర్యాటకం (Buddhist Tourism)

ప్రాచీన కాలంలో, ముఖ్యంగా శాతవాహనులు మరియు ఇక్ష్వాకుల కాలంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ మహాయాన బౌద్ధమతానికి ప్రధాన కేంద్రంగా విలసిల్లింది.

అమరావతి: ప్రాచీన బౌద్ధ మహాస్థూపం ఇక్కడ ఉంది. ఇది ఇక్ష్వాకుల రాజధాని.

నాగార్జునకొండ (పల్నాడు): ఆచార్య నాగార్జునుడు బోధనలు చేసిన ప్రాంతం. కృష్ణా నది మధ్యలో ఉన్న ద్వీప మ్యూజియం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

బౌద్ధారామాలు: విశాఖపట్నం సమీపంలోని తొట్లకొండ, బావికొండ, బారాబతి, శంకరం (బొజ్జన్నకొండ), శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని శాలిహుండం (Salihundam), పశ్చిమ గోదావరిలోని గుంటుపల్లి.

6.2.5 వన్యప్రాణి పర్యాటకం (Wild Life Tourism)

జీవవైవిధ్యానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ పెట్టింది పేరు. పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ఇవి అత్యంత కీలకం.

నాగార్జునసాగర్ – శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR): భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద టైగర్ రిజర్వ్.

కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం (కాకినాడ): భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద మడ అడవులు (Mangroves).

కొల్లేరు పక్షి అభయారణ్యం (ఏలూరు): దేశంలోనే అతిపెద్ద మంచి నీటి సరస్సు. సైబీరియన్ పెలికాన్ పక్షులకు ప్రసిద్ధి.

పులికాట్ సరస్సు (తిరుపతి జిల్లా): దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద ఉప్పు నీటి సరస్సు. ఫ్లెమింగో (Flamingo) పక్షులకు నిలయం.

రోళ్లపాడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం (నంద్యాల): అంతరించిపోతున్న బట్టమేక పక్షి (Great Indian Bustard) కి ఇది ఆశ్రయం.

6.2.6 గ్రామీణ పర్యాటకం (Rural Tourism)

పట్టణవాసులకు పల్లె జీవనాన్ని, వారి సంస్కృతిని పరిచయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో భారత ప్రభుత్వం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దీనిని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.

చేనేత గ్రామങ്ങളైన మంగళగిరి (గుంటూరు), ఉప్పాడ (కాకినాడ), ధర్మవరం (శ్రీ సత్యసాయి) పర్యాటకులకు చేనేత తయారీ విధానాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తాయి.

రాతి శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన దుర్గి (పల్నాడు), కలంకారికి ప్రసిద్ధి చెందిన పెడన లాంటి గ్రామాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి.

6.2.7 బీచ్ / తీరప్రాంత పర్యాటకం (Beach Tourism)

సుదీర్ఘ తీరరేఖ ఉండటం వల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్ లో బీచ్ టూరిజం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.

రుషికొండ బీచ్ (విశాఖపట్నం): అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలు ఉన్నందుకు దీనికి ప్రతిష్టాత్మక “బ్లూ ఫ్లాగ్” (Blue Flag) సర్టిఫికేషన్ లభించింది.

రామకృష్ణ బీచ్ (RK Beach): ఇక్కడ కురుసుర జలాంతర్గామి (Submarine) మ్యూజియం మరియు TU-142 ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి.

ఇతర ముఖ్య బీచ్ లు: యారాడ బీచ్, భీమిలి బీచ్, సూర్యలంక (బాపట్ల), మైపాడు బీచ్ (నెల్లూరు), ఉప్పాడ బీచ్.

6.3 ఆంధ్రప్రదేశ్ లో పర్యాటక ఉత్సవాలు (Tourism Festivals in AP)

రాష్ట్ర సంస్కృతిని ప్రపంచానికి చాటి చెప్పేందుకు ప్రభుత్వం వివిధ ఉత్సవాలను నిర్వహిస్తుంది.

• విశాఖ ఉత్సవ్: ప్రతి ఏటా విశాఖపట్నంలో డిసెంబర్/జనవరి నెలల్లో జరిగే రాష్ట్ర పండుగ.
• ఫ్లెమింగో ఫెస్టివల్: ప్రతి ఏటా జనవరిలో పులికాట్ సరస్సు, నేలపట్టు (సూళ్లూరుపేట) వద్ద వలస పక్షుల రాకను పురస్కరించుకుని నిర్వహిస్తారు.
• లంబిని ఫెస్టివల్: బౌద్ధ సంస్కృతిని స్మరించుకుంటూ నాగార్జునసాగర్ మరియు విశాఖలో నిర్వహించే ఉత్సవం.
• రొట్టెల పండుగ (Rottela Panduga): నెల్లూరు లోని బారా షాహీద్ దర్గా వద్ద జరిగే ఈ మతసామరస్య పండుగకు రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచే కాకుండా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి కూడా భక్తులు వస్తారు.
• అరకు బెలూన్ ఫెస్టివల్ & లేపాక్షి ఉత్సవాలు: స్థానిక పర్యాటకాన్ని మరియు హస్తకళలను ప్రోత్సహించడానికి నిర్వహించే కార్యక్రమాలు. సిరిమాను ఉత్సవం (విజయనగరం) ఉత్తరాంధ్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధి.

6.4 సారాంశం (Summary)

ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక రంగం కేవలం ఆదాయ వనరుగా మాత్రమే కాకుండా, అపారమైన చారిత్రక, సాంస్కృతిక మరియు పర్యావరణ వారసత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. “Everything’s Possible” (అంతా సాధ్యమే) మరియు దానికి ముందున్న “The Essence of Incredible India” అనే నినాదాలతో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పర్యాటకాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకువెళ్లే కృషి చేస్తోంది. పర్యావరణానికి హాని కలగని విధంగా సస్టైనబుల్ టూరిజం (Sustainable Tourism), మౌలిక సదుపాయాల కల్పన (రవాణా, హోటల్స్) మరియు పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్టనర్షిప్ (PPP) విధానాల ద్వారా ఈ రంగం రాబోయే రోజుల్లో రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా మారనుంది.

https://tourism.ap.gov.in/home

https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Andhra_Pradesh

https://www.tripadvisor.in/Attractions-g297585-Activities-Andhra_Pradesh.html