Evolution of Man and Civilizations

మానవ పరిణామం మరియు నాగరికతలు

 (Evolution of Man and Civilizations) 

 పరిచయం (Introduction)

భూమిపై జీవం ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి ఆధునిక మానవుని (హోమో సేపియన్స్) ఆవిర్భావం వరకు జరిగిన ప్రయాణం ఎంతో సుదీర్ఘమైనది మరియు ఆసక్తికరమైనది. అడవులలో సంచార జీవిగా (Nomad), వేటగాడిగా జీవించిన ఆదిమానవుడు క్రమంగా వ్యవసాయం నేర్చుకుని, స్థిర నివాసం ఏర్పరుచుకుని సమాజాన్ని ఎలా నిర్మించాడో చరిత్ర వివరిస్తుంది. మానవుడు నదీ లోయలలో స్థిరపడిన తర్వాతే పట్టణాలు, లిపి, చట్టాలు మరియు సాంకేతికతతో కూడిన “నాగరికతలు” ఆవిర్భవించాయి. ఆధునిక సమాజం ఏర్పడటానికి ప్రాచీన నాగరికతలే బలమైన పునాదులు వేశాయి.

మానవ పరిణామ క్రమం (Human Evolution)

ఉపోద్ఘాతం (Introduction) జీవ పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త చార్లెస్ డార్విన్ తన ప్రసిద్ధ గ్రంథం “ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్” (Origin of Species) లో ప్రతిపాదించారు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, మానవుడు ప్రైమేట్స్ (కోతుల వంటి జీవులు) నుండి అనేక మిలియన్ సంవత్సరాలలో క్రమంగా పరిణామం చెందాడు.

మానవుల ఆవిర్భావం మరియు పరిణామం ప్రధానంగా ఆఫ్రికా ఖండంలో ప్రారంభమైంది. అందుకే ఆఫ్రికాను “మానవ జాతి పుట్టినిల్లు” (Cradle of Humankind) అని పిలుస్తారు.

మానవ జంతుశాస్త్ర వర్గీకరణ (Human Taxonomy)

శాస్త్రీయ నామం: హోమో సేపియన్స్ సేపియన్స్ (Homo sapiens sapiens)

వర్గం (Phylum): కార్డేటా (Chordata)

ఉప వర్గం (Subphylum): వెర్టిబ్రేటా (Vertebrata)

తరగతి (Class): మమ్మేలియా / క్షీరదాలు (Mammalia)

క్రమం (Order): ప్రైమేట్స్ (Primates)

కుటుంబం (Family): హోమినిడే (Hominidae)

ప్రజాతి (Genus): హోమో (Homo)

జాతి (Species): సేపియన్స్ (Sapiens)

మానవ పరిణామంలో ముఖ్యమైన దశలు (Stages of Human Evolution)

మానవ పరిణామ క్రమాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ‘శిలాజాలు’ (Fossils) ప్రధాన ఆధారం. ఈ పరిణామం కింది దశలుగా జరిగింది:

1. డ్రయోపిథెకస్ (Dryopithecus)కాలం: సుమారు 15 – 20 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం (మియోసిన్ యుగం).లక్షణాలు: వీరు ఆధునిక ఏప్స్ (Apes – గొరిల్లా, చింపాంజీ) మరియు మానవులకు ఉమ్మడి పూర్వీకులు.ఇవి ఎక్కువగా చెట్లపై నివసించేవి (Arboreal). నడవడానికి నాలుగు కాళ్లను (నకల్ వాకింగ్) ఉపయోగించేవి. వీటి దవడలు చాలా పెద్దవిగా ఉండేవి.
2. రామాపిథెకస్ (Ramapithecus)కాలం: సుమారు 14 – 15 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం.లక్షణాలు: డ్రయోపిథెకస్ కంటే మానవుని వలె ఎక్కువ లక్షణాలు కలిగి ఉన్నారు. వీరు నెమ్మదిగా నేల మీద నివసించడం ప్రారంభించారు.పోటీ పరీక్షల ప్రత్యేకం: భారతదేశంలోని ‘శివాలిక్ కొండలలో’ (Shivalik hills) వీరి శిలాజాలు లభ్యమయ్యాయి.
3. ఆస్ట్రలోపిథెకస్ (Australopithecus)కాలం: 4 నుండి 2 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం (ప్లియోసిన్ యుగం).ప్రాముఖ్యత: వీరిని ఏప్స్ మరియు మానవులకు మధ్య ‘సంధాన కర్త’ (Connecting Link) గా భావిస్తారు. వీరిని ‘సదరన్ ఏప్’ (దక్షిణపు కోతి) అని కూడా పిలుస్తారు.లక్షణాలు: మొదటిసారిగా పూర్తి ద్విపాద నడక (రెండు కాళ్లపై నిటారుగా నడవడం – Bipedalism) ప్రారంభించారు. ఆయుధాలను వాడలేదు కానీ రాళ్లతో జంతువులను వేటాడేవారు.ప్రసిద్ధ శిలాజం: ఆఫ్రికాలో దొరికిన ‘లూసీ’ (Lucy) అనే ప్రసిద్ధ శిలాజం ‘ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అఫారెన్సిస్’ కు చెందింది.
4. హోమో హాబిలిస్ (Homo habilis)కాలం: 2 నుండి 1.5 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం.ప్రాముఖ్యత: వీరిని “నైపుణ్యం గల మానవుడు” (Handy Man) అని అంటారు. రాతి పనిముట్లను (Stone tools) తయారు చేసిన మొట్టమొదటి మానవ పూర్వీకుడు వీరే.లక్షణాలు: ముఖం కొద్దిగా ఆధునిక మానవుని పోలి ఉంటుంది. మాంసాహారాన్ని తినడం ప్రారంభించారు కానీ వీరు ప్రధానంగా వేటగాళ్లు కాదు (మిగిలిన మాంసాన్ని తినేవారు – Scavengers).
5. హోమో ఎరెక్టస్ (Homo erectus)కాలం: సుమారు 1.5 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం.ప్రాముఖ్యత: నిటారుగా నడిచిన తొలి మానవుడు. ఆఫ్రికా ఖండాన్ని దాటి ఆసియా, ఐరోపా దేశాలకు వలస వెళ్లిన మొదటి జాతి.లక్షణాలు: నిప్పును కనుగొనడం వీరి అతిపెద్ద సాధన. నిప్పును రక్షణకు, మాంసాన్ని కాల్చుకోవడానికి ఉపయోగించిన మొదటి మానవులు వీరే.రకాలు: జావా మానవుడు (జావా దీవులు), పీకింగ్ మానవుడు (చైనా) ఈ జాతికి చెందినవారే.
6. హోమో నియాండర్తలెన్సిస్ (Neanderthal Man) కాలం: 1,00,000 నుండి 40,000 సంవత్సరాల క్రితం.నివాసం: తూర్పు, మధ్య ఆసియా మరియు ఐరోపా.లక్షణాలు: మంచు యుగాన్ని తట్టుకునేలా అత్యంత దృఢమైన శరీరం కలిగి ఉండేవారు. జంతువుల చర్మాలను దుస్తులుగా వాడారు.సాంస్కృతిక అభివృద్ధి: చనిపోయిన వారిని ఆచారబద్ధంగా పూడ్చిపెట్టే (Burial customs) సంప్రదాయం వీరు ప్రారంభించారు. మరణం తర్వాత జీవితంపై (ఆధ్యాత్మిక భావనలు) నమ్మకం వీరికి ఉండేది.
7. హోమో సేపియన్స్ (Homo sapiens – Wise Man)ఇందులో ప్రధానంగా రెండు దశలు ఉన్నాయి:క్రో-మాగ్నాన్ మానవుడు (Cro-Magnon Man): వీరు ఆధునిక మానవునికి అత్యంత సమీప పూర్వీకులు. గుహలలో నివసిస్తూ అద్భుతమైన చిత్రాలు గీశారు (Cave paintings). వీరి కపాల సామర్థ్యం (1650 cc) ఆధునిక మానవుల కంటే కూడా ఎక్కువ.ఆధునిక మానవుడు (Homo sapiens sapiens): సుమారు 75,000 నుండి 10,000 సంవత్సరాల క్రితం (హిమయుగం చివరలో – ఆఫ్రికాలో) ఆవిర్భవించారు. వీరు వ్యవసాయం చేయడం ప్రారంభించారు. స్థిర నివాసాలు ఏర్పరుచుకున్నారు. స్పష్టమైన భాష, సంస్కృతి, నాగరికత అభివృద్ధి చేశారు.

పోటీ పరీక్షల ప్రత్యేకం: కపాల సామర్థ్యం (Cranial Capacity)

మెదడు పరిమాణాన్ని కపాల సామర్థ్యం అంటారు. దీనిని క్యూబిక్ సెంటీమీటర్లలో (cc) కొలుస్తారు.

కింది పట్టిక జతపరుచుము (Matching) తరహా ప్రశ్నలకు అత్యంత కీలకం:

మానవ దశ	కపాల సామర్థ్యం (సుమారుగా)
ఆస్ట్రలోపిథెకస్ (Australopithecus)	400 – 600 cc
హోమో హాబిలిస్ (Homo Habilis)	650 – 800 cc
హోమో ఎరెక్టస్ (Homo Erectus)	900 cc
నియాండర్తల్ మానవుడు (Neanderthal Man)	1400 cc
ఆధునిక మానవుడు (Modern Homo Sapiens)	1350 – 1450 cc
క్రో-మాగ్నాన్ మానవుడు (Cro-Magnon Man)	1650 cc (అత్యధికం)

 

 ప్రాచీన ప్రపంచ నాగరికతలు (Ancient World Civilizations)

‘నాగరికత’ (Civilization) అనే పదం లాటిన్ పదం ‘Civis’ (పౌరుడు) నుండి ఉద్భవించింది. వేట-సేకరణ దశ నుండి మానవుడు వ్యవసాయం చేస్తూ నదుల ఒడ్డున నగరాలను నిర్మించుకోవడాన్ని నాగరికత అంటారు.

నదీ లోయల ప్రాముఖ్యత: ప్రాచీన నాగరికతలన్నీ నదీ లోయలలోనే వర్ధిల్లాయి. నదులు సారవంతమైన నేలలను, త్రాగునీటిని, రవాణా సదుపాయాలను అందించాయి. అందుకే నదీ లోయలను “నాగరికతల తొట్టిళ్లు” (Cradles of Civilization) అని పిలుస్తారు.

ప్రపంచంలోని ముఖ్యమైన ప్రాచీన నాగరికతలు కాంస్య యుగానికి (Bronze Age) చెందినవి.

 మెసొపొటేమియా నాగరికత (Mesopotamia Civilization)

ప్రపంచంలో ఆవిర్భవించిన అత్యంత ప్రాచీన నాగరికత ఇది.

భౌగోళిక ప్రాంతం: టైగ్రిస్ (Tigris) మరియు యూఫ్రటిస్ (Euphrates) నదుల మధ్య ప్రాంతం. ప్రస్తుతం ఇది ‘ఇరాక్’ (Iraq) దేశంలో ఉంది. గ్రీకు భాషలో ‘మెసొపొటేమియా’ అనగా “రెండు నదుల మధ్య భూమి” అని అర్థం.

పట్టణాలు: సుమేరియా, బాబిలోనియా, అస్సీరియా దీనిలోని ముఖ్య విభాగాలు. ఉర్ (Ur), ఉరుక్ (Uruk) ముఖ్య నగరాలు.

లిపి: వీరు “క్యూనిఫార్మ్” (Cuneiform) అనే లిపిని కనిపెట్టారు. క్యూనిఫార్మ్ అనగా ‘మేకుల వంటి ఆకారం’ గల లిపి. వీరు మట్టి పలకలపై రాసేవారు.

వాస్తుశిల్పం: వీరు నిర్మించిన బహుళ అంతస్తుల దేవాలయాలను “జిగ్గురాత్” (Ziggurats) అని పిలుస్తారు.

చట్టాలు – హమ్మురాబి: బాబిలోనియా రాజు ‘హమ్మురాబి’ ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి న్యాయస్మృతిని (Code of Law) లిఖితపూర్వకంగా రూపొందించాడు. దీని ప్రధాన సూత్రం “కంటికి కన్ను, పంటికి పన్ను” (Retributive justice).

మెసొపొటేమియా నాగరికత (Mesopotamian Civilization)

మెసొపొటేమియా నాగరికతను “నాగరికతల ఊయల” (Cradle of Civilization) అని పిలుస్తారు. గ్రీకు భాషలో ‘మెసొపొటేమియా’ అంటే “రెండు నదుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం” అని అర్థం.

1. భౌగోళిక విస్తరణ (Geographical Location)

నదులు: యూఫ్రటీస్ (Euphrates) మరియు టైగ్రిస్ (Tigris) నదుల మధ్య ఈ నాగరికత విలసిల్లింది.

ప్రాంతం: ప్రస్తుత ఇరాక్, కువైట్, సిరియా మరియు టర్కీలో కొంత భాగాన్ని ఇది కలిగి ఉంది.

విభాగాలు: ఈ ప్రాంతాన్ని ప్రధానంగా మూడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు:

సుమేరియన్లు: దక్షిణ ప్రాంతం.

బాబిలోనియన్లు: మధ్య ప్రాంతం.

అస్సిరియన్లు: ఉత్తర ప్రాంతం.

2. రాజకీయ చరిత్ర (Political History)

మెసొపొటేమియా చరిత్రలో వివిధ రాజ్యాలు మరియు సామ్రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి:

సుమేరియన్ నాగరికత (క్రీ.పూ. 3500 – 2300): ప్రపంచంలోనే మొదటి లిపిని (క్యూనిఫాం) అభివృద్ధి చేసినవారు వీరే. ఉర్ (Ur), ఉరుక్ (Uruk), లగాష్ (Lagash) వంటి నగర రాజ్యాలు ప్రసిద్ధి.

అకాడియన్ సామ్రాజ్యం: సార్గాన్-I (Sargon) మొట్టమొదటి సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 1800): హమ్మురాబి (Hammurabi) అత్యంత ప్రసిద్ధ పాలకుడు. ఆయన రూపొందించిన “హమ్మురాబి శిక్షాస్మృతి” (Code of Hammurabi) న్యాయశాస్త్ర చరిత్రలో మైలురాయి.

అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యం: వీరు యుద్ధ విద్యలలో మరియు సైనిక పరికరాల తయారీలో ఆరితేరినవారు

3. సామాజిక మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ

సామాజిక నిర్మాణం: సమాజం మూడు తరగతులుగా ఉండేది:

ఎగువ తరగతి (రాజులు, పూజారులు, అధికారులు).

మధ్య తరగతి (రైతులు, కళాకారులు, వ్యాపారులు).

దిగువ తరగతి (బానిసలు).

వ్యవసాయం: నదులకు కాలువలు తవ్వి నీటి పారుదల సౌకర్యాలను అభివృద్ధి చేశారు. గోధుమలు, బార్లీ ప్రధాన పంటలు.

వ్యాపారం: వీరు సింధు నాగరికత (Indus Valley) ప్రజలతో మెలుహ్లా (Meluhha) ద్వారా వ్యాపార సంబంధాలు కలిగి ఉండేవారు.

4. మతం మరియు వాస్తుశిల్పం

జిగ్గురాత్ (Ziggurat): మెసొపొటేమియాలోని దేవాలయాలను ‘జిగ్గురాత్’లు అంటారు. ఇవి మెట్ల ఆకారంలో ఉండే ఎత్తైన పిరమిడ్ వంటి నిర్మాణాలు.

దేవతలు: ప్రకృతి శక్తులను ఆరాధించేవారు.

అను (Anu): ఆకాశ దేవుడు.

ఎంకి (Enki): నీటి దేవుడు.

ఇష్తార్ (Ishtar): ప్రేమ మరియు యుద్ధ దేవత.

మరణం: మరణం తర్వాత జీవితంపై వీరికి బలమైన నమ్మకం ఉండేది కాదు (సింధు లేదా ఈజిప్ట్ ప్రజలతో పోలిస్తే).

5. శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో పురోగతి (పోటీ పరీక్షలకు కీలకం)

మెసొపొటేమియా ప్రజలు ప్రపంచానికి అందించిన ప్రధాన కానుకలు

క్యూనిఫాం లిపి (Cuneiform Script): వీరు గడ్డి పరకలతో బంకమట్టి పలకలపై ముద్రలు వేసేవారు. ఇది ప్రపంచంలోని ప్రాచీన లిపిలలో ఒకటి.

గణితం (Sexagesimal System): వీరు 60 సంఖ్యను ప్రాతిపదికగా తీసుకునే పద్ధతిని కనిపెట్టారు.

ఒక గంటకు 60 నిమిషాలు, నిమిషానికి 60 సెకన్లు.

వృత్తానికి 360 డిగ్రీలు ఉండటం వీరి విజ్ఞానమే.

ఖగోళ శాస్త్రం: గ్రహాల గమనాన్ని గుర్తించారు. చంద్రుని గమనం ఆధారంగా క్యాలెండర్‌ను రూపొందించారు.

చక్రం ఆవిష్కరణ: రవాణా కోసం చక్రాన్ని వాడిన మొదటి ప్రజలు సుమేరియన్లే.

గిల్గామేష్ గాథ (Epic of Gilgamesh): ఇది ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి పురాణ గాథ (Epic).

పతనం:

క్రీ.పూ. 539లో పర్షియన్ రాజు సైరస్ (Cyrus the Great) బాబిలోన్‌ను జయించడంతో మెసొపొటేమియా స్వతంత్ర నాగరికత అంతమై పర్షియన్ సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది.

1. భౌగోళిక నేపథ్యం (Geographical Context)”మెసొపొటేమియా” అనేది గ్రీకు పదం. ‘మెసో’ అంటే మధ్య, ‘పొటామస్’ అంటే నది. అంటే రెండు నదుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం అని అర్థం.నదులు: యూఫ్రటీస్ (Euphrates) మరియు టైగ్రిస్ (Tigris).ప్రస్తుత ప్రాంతం: ఆధునిక ఇరాక్, కువైట్, సిరియా మరియు టర్కీలోని కొన్ని భాగాలు.Fertile Crescent: పశ్చిమ ఆసియాలో అర్ధచంద్రాకారంలో ఉండే సారవంతమైన ప్రాంతంలో ఈ నాగరికత విస్తరించింది.
2. కాలక్రమ విభజన (Chronological Development)

మెసొపొటేమియా నాగరికత ఒకే జాతికి చెందినది కాదు. కాలక్రమేణా నాలుగు ప్రధాన సంస్కృతులు ఇక్కడ విలసిల్లాయి:కాలం (క్రీ.పూ)నాగరికత / సామ్రాజ్యంముఖ్య లక్షణం4500 – 1900సుమేరియన్లు తొలి లిపి (క్యూనిఫాం), చక్రం కనుగొనడం. 2334 –2154 అక్కాడియన్లుప్రపంచపు మొదటి సామ్రాజ్యం (సార్గాన్ – I).1894 – 1595బాబిలోనియన్లు హమ్మురాబి చట్టాలు, ఖగోళ శాస్త్రం.911 – 612అస్సీరియన్లుశక్తివంతమైన సైన్యం, ఇనుప ఆయుధాలు.

3. రాజకీయ వ్యవస్థ మరియు పరిపాల

నమెసొపొటేమియాలో ప్రారంభంలో నగర రాజ్యాలు (City-States) ఉండేవి. ఉదా: ఉర్ (Ur), ఉరుక్ (Uruk), లగాష్ (Lagash).థియోక్రసీ (Theocracy): రాజును దేవుని ప్రతినిధిగా భావించేవారు. వీరిని ‘పటేసి’ (Patesi) అని పిలిచేవారు.హమ్మురాబి కోడ్ (Code of Hammurabi): బాబిలోనియా రాజు హమ్మురాబి ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా శిక్షాస్మృతిని లిఖితపూర్వకంగా రూపొందించాడు. “కంటికి కన్ను, పంటికి పన్ను” (Lex Talionis) అనే సూత్రంపై ఇది ఆధారపడింది.

4. సాంఘిక మరియు ఆర్థిక జీవనంసామాజిక నిర్మాణం:

సమాజం మూడు తరగతులుగా విభజించబడింది:ఉన్నత వర్గం: రాజులు, పూజారులు, ప్రభువులు.మధ్యతరగతి: వర్తకులు, కళాకారులు, రైతులు.దిగువ వర్గం: బానిసలు.ఆర్థిక వ్యవస్థ:వ్యవసాయం: ప్రధాన వృత్తి. ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా నీటి పారుదల వ్యవస్థను (Canal Irrigation) అభివృద్ధి చేశారు.వాణిజ్యం: సింధు లోయ నాగరికతతో (Meluhha అని పిలిచేవారు) వీరికి వ్యాపార సంబంధాలు ఉండేవి.కొలతలు: వీరు ‘షెకెల్’ (Shekel) అనే బరువుల ప్రమాణాన్ని ఉపయోగించేవారు.

5. మతం మరియు వాస్తుశిల్పంజిగ్గురాట్లు (Ziggurats):

ఇవి మెసొపొటేమియాలో నిర్మించిన ఎత్తైన దేవాలయాలు. ఇవి మెట్ల ఆకారంలో ఉండే పిరమిడ్ల వలె కనిపిస్తాయి.దేవతలు:అను (Anu): ఆకాశ దేవుడు.ఎన్లిల్ (Enlil): గాలి దేవుడు.ఇష్తార్ (Ishtar): ప్రేమ మరియు యుద్ధ దేవత.మరణం తర్వాత జీవితంపై వీరికి పెద్దగా నమ్మకం లేదు (ఈజిప్షియన్లతో పోలిస్తే ఇది భిన్నమైన అంశం).

6. శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో పురోగతి (NET/UPSC Focus)

మెసొపొటేమియా మేధో సంపత్తి ఆధునిక ప్రపంచానికి పునాది వేసింది:క్యూనిఫాం (Cuneiform): ఇది ప్రపంచపు మొదటి లిపి. త్రిభుజాకారపు గుర్తులను (Wedge-shaped) మట్టి పలకలపై రాసేవారు.గణితం: వీరు 60 ఆధారిత సంఖ్యా వ్యవస్థను (Sexagesimal System) ఉపయోగించారు.ఒక గంటకు 60 నిమిషాలు.వృత్తానికి 360 డిగ్రీలు.ఖగోళ శాస్త్రం: వీరు గ్రహాలను గుర్తించారు మరియు చంద్రుని ఆధారంగా క్యాలెండర్‌ను రూపొందించారు.చక్రం (The Wheel): క్రీ.పూ. 3500 ప్రాంతంలో సుమేరియన్లు చక్రమును కనుగొని రవాణా రంగంలో విప్లవం తెచ్చారు.

7. సాహిత్య సంపదగిల్గమేష్ గాథ (Epic of Gilgamesh): ఇది ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి పురాణ కావ్యం (Epic). ఉరుక్ నగర రాజు గిల్గమేష్ సాహసాల గురించి ఇది వివరిస్తుంది. ఇందులో ‘ప్రళయం’ (The Flood) గురించిన ప్రస్తావన ఉంది.
8. చారిత్రక విశ్లేషణ (Research Perspectives)మెసొపొటేమియా నాగరికత పతనానికి ప్రధాన కారణాలు:పర్యావరణ మార్పులు: నదులు తమ మార్గాన్ని మార్చుకోవడం మరియు భూమి చవిటి నేలగా (Salination) మారడం వల్ల వ్యవసాయం దెబ్బతిన్నది.

యుద్ధాలు: నిరంతరం నగర రాజ్యాల మధ్య మరియు విదేశీ దాడుల వల్ల (పర్షియన్ల దాడి) బలహీనపడింది.

పరీక్షా కోణంలో ముఖ్యమైన అంశాలు:

Sumerians: First to develop writing and city-states.

Akkadians: First empire-builders.

Babylonians: Legal and mathematical contributions.

Assyrians: Military and library (Ashurbanipal Library) development.

ముగింపు:

మెసొపొటేమియా కేవలం పురాతన నాగరికత మాత్రమే కాదు, అది చట్టం, విజ్ఞానం, వాణిజ్యం మరియు పట్టణీకరణకు దిక్సూచిగా నిలిచింది. నేటికీ మనం వాడుతున్న కాలమానం మరియు వృత్తపు కొలతలు వారి మేధస్సుకు నిదర్శనాలు.

 ఈజిప్షియన్ నాగరికత (Egyptian Civilization)

భౌగోళిక ప్రాంతం: ఆఫ్రికా ఖండంలో నైలు నది (Nile River) తీరంలో ఈ నాగరికత వర్ధిల్లింది. గ్రీకు చరిత్రకారుడు హెరోడోటస్ ఈజిప్ట్‌ను “నైలు నది వరప్రసాదం” (Gift of the Nile) అని వర్ణించాడు.

పాలకులు: ఈజిప్టు రాజులను “ఫారో” (Pharaoh) అని పిలిచేవారు. ప్రజలు ఫారోలను దేవుని ప్రతినిధులుగా పూజించేవారు.

నిర్మాణాలు: ఈజిప్షియన్లు ఇంజనీరింగ్ రంగంలో అద్భుతాలు సాధించారు. గిజా పిరమిడ్ (Great Pyramid of Giza) ప్రపంచ వింతలలో ఒకటి. మరణానంతర జీవితంపై బలమైన నమ్మకం ఉన్నందున, శవాలను చెడిపోకుండా రసాయనాలతో భద్రపరిచేవారు. వీటినే “మమ్మీలు” (Mummies) అంటారు.

లిపి: వీరి లిపిని “హైరోగ్లిఫిక్స్” (Hieroglyphics) అంటారు. అనగా “పవిత్రమైన రాతలు”. ఇది బొమ్మల లిపి. (రోసెట్టా స్టోన్ ద్వారా ఈ లిపిని చదవడం సాధ్యమైంది).

ముఖ్య ఆవిష్కరణలు: వారు ‘పపైరస్’ (Papyrus) అనే మొక్క నుండి కాగితాన్ని, సూర్య గడియారాన్ని (Sun dial), 365 రోజుల క్యాలెండర్‌ను కనిపెట్టారు.

 రోమన్ నాగరికత (Roman Civilization)

భౌగోళిక ప్రాంతం: ఇటలీలోని టైబర్ నది (Tiber River) ఒడ్డున రోమ్ నగరం ఆవిర్భవించింది. ఇది ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఆసియా ఖండాలకు విస్తరించిన అతిపెద్ద సామ్రాజ్యంగా ఎదిగింది.

రాజకీయ వ్యవస్థ: ప్రారంభంలో ఇది రిపబ్లిక్ (గణతంత్ర) గా ఉండి, తరువాత సామ్రాజ్యంగా (Empire) మారింది. అగస్టస్ సీజర్ కాలంలో నెలకొన్న శాంతిని “పాక్స్ రోమానా” (Pax Romana) అంటారు.

చట్టాలు: రోమన్ల అతిపెద్ద సహకారం వారి న్యాయవ్యవస్థ. వారు రూపొందించిన “ట్వెల్వ్ టేబుల్స్” (Twelve Tables) ఆధునిక ప్రపంచ న్యాయ చట్టాలకు మూలాధారం. “చట్టం ముందు అందరూ సమానులే” అనే భావన వీరిదే.

వాస్తుశిల్పం: వీరు కాంక్రీట్ వాడకంలో నిష్ణాతులు. క్రీడా వినోదాల కోసం నిర్మించిన “కొలోసియం” (Colosseum), నగరాలకు నీరు సరఫరా చేయడానికి నిర్మించిన వంతెనల వంటి కాలువలు “ఆక్విడక్ట్స్” (Aqueducts) వీరి గొప్ప నిర్మాణ నైపుణ్యానికి నిదర్శనాలు.

 గ్రీకు నాగరికత (Greek Civilization)

పాశ్చాత్య నాగరికతకు, తత్వశాస్త్రానికి, విజ్ఞానానికి గ్రీస్ పుట్టినిల్లు.

భౌగోళిక ప్రాంతం: బాల్కన్ ద్వీపకల్పం మరియు ఏజియన్ సముద్ర దీవులు. భౌగోళిక పరిస్థితుల వల్ల వీరు ఒకే సామ్రాజ్యంగా కాకుండా చిన్న చిన్న “నగర రాజ్యాలు”గా (City-States) ఏర్పడ్డారు. వీటినే “పోలిస్” (Polis) అంటారు.

ముఖ్య నగర రాజ్యాలు:

ఏథెన్స్ (Athens): ఇది మేధస్సుకు, కళలకు కేంద్రం. ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యం (Direct Democracy) ఏథెన్స్‌లోనే ఆవిర్భవించింది.

స్పార్టా (Sparta): ఇది కఠినమైన సైనిక శిక్షణకు, క్రమశిక్షణకు పెట్టింది పేరు.

తత్వశాస్త్రం మరియు విజ్ఞానం: సోక్రటీస్, ప్లేటో (ది రిపబ్లిక్ గ్రంథ రచయిత), అరిస్టాటిల్ (జీవశాస్త్ర పితామహుడు) వంటి గొప్ప తత్వవేత్తలు గ్రీకులు. హెరోడోటస్ ను “చరిత్ర పితామహుడు” అంటారు. హిప్పోక్రటీస్ ను “వైద్య శాస్త్ర పితామహుడు” అంటారు.

క్రీడలు: క్రీ.పూ. 776లో గ్రీకు దేవుడైన జ్యూస్ (Zeus) గౌరవార్థం అలంపియా నగరంలో మొట్టమొదటి ఒలింపిక్ క్రీడలు ప్రారంభమయ్యాయి.

సారాంశం (Summary)

ఆఫ్రికాలో ద్విపాద నడకతో మొదలైన మానవ ప్రస్థానం, మెదడు పరిమాణం పెరగడం, అగ్నిని కనుగొనడం ద్వారా ఆధునిక మానవుడిగా (హోమో సేపియన్స్) పరిణామం చెందింది. సంచార జీవనం వీడి నదీ లోయలలో వ్యవసాయం ఆధారంగా ప్రాచీన నాగరికతలు స్థాపించబడ్డాయి.

మానవాళి అభివృద్ధికి ప్రతి నాగరికత విశేషమైన సహకారం అందించింది. మెసొపొటేమియా లిపిని, చట్టాలను (హమ్మురాబి) అందిస్తే, ఈజిప్ట్ వాస్తు, గణిత (పిరమిడ్లు) విజ్ఞానాన్ని అందించింది. గ్రీకులు ప్రజాస్వామ్యాన్ని, తత్వశాస్త్రాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేయగా, రోమన్లు పరిపాలనా దక్షతను, అత్యున్నత న్యాయ స్మృతిని అందించారు. ఈ ప్రాచీన నాగరికతలు సాధించిన ప్రగతే నేటి ఆధునిక సాంకేతిక, రాజకీయ, సామాజిక ప్రపంచానికి బలమైన పునాదిగా నిలిచింది.

https://en.wikipedia.org/wiki/Human_evolution

https://humanorigins.si.edu/education/introduction-human-evolution