4.ఆంధ్రలో సాంఘిక సంస్కరణలు మరియు స్వాతంత్ర్యోద్యమం

(Social Reforms and Freedom Movement in Andhra)

4.0 పరిచయం (Introduction)

19వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్థంలో భారతదేశంలో వచ్చిన ‘సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం’ (Cultural Renaissance) ఆంధ్రదేశంలోనూ బలమైన ముద్ర వేసింది. బ్రిటిష్ పాలన వల్ల ఒకవైపు ఆర్థిక దోపిడీ జరుగుతున్నప్పటికీ, ఆంగ్ల విద్య మరియు ఆధునిక భావాల వ్యాప్తి వల్ల ప్రజల్లో చైతన్యం వచ్చింది. ఇది రెండు దశల్లో జరిగింది: మొదటిది సమాజంలోని దురాచారాలను రూపుమాపే సాంఘిక సంస్కరణోద్యమం, రెండవది విదేశీ పాలన నుండి విముక్తి పొందే రాజకీయ స్వాతంత్ర్యోద్యమం.

4.1 ఆంధ్రలో సాంఘిక సంస్కరణోద్యమానికి కారణాలు (Causes of the Social Reform Movement in Andhra)

దురాచారాలు: సమాజంలో బాల్యవివాహాలు, సతీసహగమనం, అంటరానితనం, కన్యాశుల్కం, వితంతువుల పట్ల వివక్ష, మరియు దేవదాసి (వేశ్యా వృత్తి) వంటి దురాచారాలు తీవ్రంగా ఉండేవి.

దురాచారాలు: ఆంగ్ల విద్య నేర్చుకున్న భారతీయుల్లో స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, హేతుబద్ధత (Rationalism) వంటి ఆధునిక భావాలు పెరిగాయి.

క్రైస్తవ మిషనరీల ప్రభావం: మిషనరీలు మత ప్రచారంతో పాటు అణగారిన వర్గాలకు విద్య, వైద్యం అందించడం హిందూ మేధావులను ఆత్మవిమర్శ చేసుకునేలా చేసింది.

పత్రికల రాక: ముద్రణా యంత్రం (Printing Press) రాకతో పత్రికలు, పుస్తకాలు సామాన్యులకు చేరువయ్యాయి. మూఢనమ్మకాలపై చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి.

బ్రహ్మ సమాజం: రాజారామ్ మోహన్ రాయ్ బెంగాల్ లో స్థాపించిన ‘బ్రహ్మ సమాజం’ భావాలు కందుకూరి, రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు ద్వారా ఆంధ్రలో విస్తరించాయి.

4.2 ఆంధ్రలో సాంఘిక సంస్కరణోద్యమాలు (Social Reform Movements in Andhra)

ఆంధ్రదేశంలో బ్రహ్మ సమాజం, ఆర్య సమాజం, దివ్యజ్ఞాన సమాజం (Theosophical Society) శాఖలు ఏర్పడి మతపరమైన, సామాజికమైన సంస్కరణలకు నాంది పలికాయి. ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రధానంగా కొందరు మహానుభావులు తమ భుజస్కంధాలపై మోశారు.

4.3 కందుకూరి వీరేశలింగం (Kandukuri Veeresalingam: 1848 – 1919)

బిరుదులు: గద్య తిక్కన, ఆంధ్రదేశ వైతాళికుడు (Father of Renaissance movement in Andhra).

సంస్కరణలు: 1881 డిసెంబర్ 11న రాజమండ్రిలో మొట్టమొదటి వితంతు పునర్వివాహం (గోగులపాటి శ్రీరాములు – గౌరమ్మ లకు) జరిపించి చరిత్ర సృష్టించారు. 1905లో ‘హితకారిణి సమాజం’ స్థాపించి వితంతు శరణాలయాలు, బాలికా పాఠశాలలు ఏర్పాటు చేశారు.

సాహిత్యం & పత్రికలు: ‘వివేకవర్ధిని’ (సామాజిక సమస్యలపై), ‘సతీహితబోధిని’ (స్త్రీల కోసం), ‘హాస్య సంజీవిని’ పత్రికలు నడిపారు. తెలుగులో తొలి నవల (రాజశేఖర చరిత్ర), తొలి స్వీయచరిత్ర (స్వీయ చరిత్రము), తొలి ప్రహసనం రాసింది ఈయనే. బ్రహ్మ సమాజ భావాలను వ్యాప్తి చేయడానికి రాజమండ్రిలో ‘ప్రార్థనా సమాజం’ స్థాపించారు.

4.4 రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు (Raghupati Venkata Ratnam Naidu)

కందుకూరి వీరేశలింగంకు సమకాలికుడు మరియు బ్రహ్మ సమాజ ప్రచారకుడు. మచిలీపట్నం నోబుల్ కళాశాలలో, కాకినాడ పీఠాపురం రాజా కళాశాలలో (PR College) ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశారు.

సంస్కరణలు: సంఘంలో వేళ్లూనుకున్న ‘దేవదాసి’ మరియు ‘వేశ్యా వృత్తి’ కి వ్యతిరేకంగా తీవ్రంగా పోరాడారు (Anti-nautch movement). హరిజనోద్ధరణకు పాటుపడి, కుల బహిష్కరణకు గురైన వారికి ఆశ్రయం కల్పించారు. ఇతని బిరుదు ‘బ్రహ్మర్షి’.

4.5 గురజాడ అప్పారావు (Gurajada Appa Rao: 1862 – 1915)

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి ఆద్యుడు. విజయనగరం ఆనంద గజపతి రాజు ఆస్థానంలో ఉండేవారు.

కన్యాశుల్కం (1892): వృద్ధులకు పసిపిల్లలను ఇచ్చి పెళ్లి చేసే కన్యాశుల్కం దురాచారాన్ని తీవ్రంగా ఎండగడుతూ ఆయన వాడుక భాషలో రాసిన గొప్ప నాటకం ‘కన్యాశుల్కం’. (గిరీశం, మధురవాణి ఇందులోని ప్రసిద్ధ పాత్రలు).

“దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్” అనే ముత్యాల సరాల గేయం ద్వారా జాతీయతా భావాన్ని, మానవతావాదాన్ని రగిలించారు.

4.6 కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావు (Komarraju Venkata Lakshmana Rao)

ఆంధ్రులలో విజ్ఞాన శాస్త్ర మరియు చరిత్ర పట్ల ఆసక్తిని పెంచడానికి విశేష కృషి చేసిన విద్యావేత్త.

విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి (1906): దీని ద్వారా చరిత్ర, విజ్ఞాన శాస్త్ర పుస్తకాలను తెలుగులో ముద్రించారు. మునగాల రాజా నాయని వెంకట రంగారావు దీనికి ఆర్థిక సహాయం చేశారు.

తెలుగులో మొట్టమొదటి విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia – ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం) కు రూపకల్పన చేశారు. హైదరాబాద్ లో ‘శ్రీ కృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషా నిలయం’ (1901) అనే గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించారు.

4.7 గిడుగు వెంకట రామమూర్తి (Gidugu Venkata Ramamurthy)

వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమం: పండితులకు మాత్రమే పరిమితమైన కఠినమైన గ్రాంథిక భాష స్థానంలో, ప్రజలు మాట్లాడుకునే వాడుక (వ్యావహారిక) భాషలోనే విద్యాబోధన, సాహిత్యం ఉండాలని అలుపెరగని ఉద్యమం చేశారు.

సవర లిపి: సవరల (గిరిజనుల) భాషకు లిపిని సృష్టించి వారి కోసం పాఠశాలలు నడిపారు.

వీరి జయంతి రోజైన ఆగస్టు 29ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ‘తెలుగు భాషా దినోత్సవం’ గా జరుపుకుంటోంది.

4.8 ఆంధ్రలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం (Freedom Movement in Andhra)

4.8.1 స్వాతంత్ర్యోద్యమ ఆవిర్భావానికి కారణాలు:

బ్రిటిష్ వారి ఆర్థిక దోపిడీ, థామస్ మన్రో ప్రవేశపెట్టిన కఠినమైన రైత్వారీ విధానం వల్ల వ్యవసాయ పతనం, మరియు చేనేత పరిశ్రమ నాశనం కావడం ప్రధాన కారణాలు. దీనికి తోడు కృష్ణా పత్రిక (ముట్నూరి కృష్ణారావు), ఆంధ్ర ప్రకాశిక వంటి జాతీయవాద పత్రికలు ప్రజల్లో స్వాతంత్ర్య కాంక్షను రగిలించాయి. 1885లో ‘భారత జాతీయ కాంగ్రెస్’ (INC) ఆవిర్భావంతో ఆంధ్ర నాయకులు (ఆనందాచార్యులు లాంటి వారు) జాతీయ స్థాయి రాజకీయాల్లో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.

4.8.2 వందేమాతరం ఉద్యమం (The Vandemataram Movement – 1905):

లార్డ్ కర్జన్ 1905లో బెంగాల్‌ను మత ప్రాతిపదికన విభజించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ఈ ఉద్యమం వచ్చింది. ఆంధ్రలో ఇది కారుచిచ్చులా వ్యాపించింది.

బిపిన్ చంద్రపాల్ పర్యటన (1907): రాజమండ్రి, మచిలీపట్నంలలో బిపిన్ చంద్రపాల్ చేసిన ప్రసంగాలు యువతను ఉర్రూతలూగించాయి.

ఈ ఉద్యమ స్ఫూర్తితోనే 1910లో మచిలీపట్నంలో ‘ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల’ (Andhra National College) ను కొపల్లె హనుమంతరావు తదితరులు స్థాపించారు.

రాజమండ్రి ఆర్ట్స్ కాలేజీలో గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు నాయకత్వంలో విద్యార్థులు వందేమాతరం బ్యాడ్జీలు ధరించి వెళ్లడంతో ప్రిన్సిపాల్ మార్క్ హంటర్ వారిని కాలేజీ నుండి బహిష్కరించాడు (దీనిని రాజమండ్రి కళాశాల సంఘటన అంటారు).

4.8.3 స్వదేశీ ఉద్యమం (Swadeshi Movement):

వందేమాతరం ఉద్యమంలో భాగంగానే విదేశీ వస్తువుల (ముఖ్యంగా బట్టల) బహిష్కరణ, స్వదేశీ వస్తువుల వినియోగం జరిగాయి. మచిలీపట్నం, గుంటూరు, రాజమండ్రిలలో విదేశీ వస్త్రాల దహనాలు జరిగాయి.

4.8.4 హోమ్ రూల్ ఉద్యమం (Home Rule Movement – 1916):

అనీ బిసెంట్, బాలగంగాధర తిలక్ ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం అంతర్భాగంగానే స్వయంపాలన (Home Rule) సాధించడమే దీని లక్ష్యం.

ఆంధ్రలో గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు, కొండా వెంకటప్పయ్య దీనికి నాయకత్వం వహించారు. అనీ బిసెంట్ మదనపల్లెలో జాతీయ కళాశాలను (బిసెంట్ థియోసాఫికల్ కాలేజ్) స్థాపించారు. ఇక్కడే రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ‘జనగణమన’ గీతాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు.

4.8.5 సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం (Non-cooperation Movement – 1920-22):

గాంధీజీ పిలుపుతో ఆంధ్రలో ఈ ఉద్యమం ఉధృతంగా సాగింది. ఇది మూడు ముఖ్య చారిత్రక ఘట్టాలుగా జరిగింది:

చీరాల-పేరాల ఉద్యమం: మున్సిపాలిటీ పన్నులు కట్టడానికి నిరాకరించి, దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య (ఆంధ్ర రత్న) నాయకత్వంలో చీరాల ప్రజలు ఊరు ఖాళీ చేసి ‘రామ్‌నగర్’ అనే కొత్త వలసను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఇతను ఏర్పాటు చేసిన వలంటీర్ల దళమే ‘రామదండు’.

పల్నాడు అటవీ సత్యాగ్రహం: అటవీ పన్నులకు (పుల్లరి) వ్యతిరేకంగా గుంటూరు జిల్లా పల్నాడులో కన్నెగంటి హనుమంతు నాయకత్వంలో గిరిజనులు, రైతులు పోరాడారు. ఇతన్ని పోలీసులు కాల్చి చంపారు.

పెదనందిపాడు పన్నుల నిరాకరణ: పర్వతనేని వీరయ్య చౌదరి నాయకత్వంలో రైతులు శిస్తులు కట్టబోమని చేసిన ఈ ఉద్యమం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని వణికించింది. (ఈ ఉద్యమాన్ని చూసి లార్డ్ వెల్లింగ్టన్ “ఇది బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య పునాదులను కదుపుతోంది” అన్నాడు).

4.8.6 రంప తిరుగుబాటు – అల్లూరి సీతారామరాజు (Rampa Rebellion and Alluri: 1922-24):

మన్యం ప్రజల (గిరిజనుల) అటవీ పోడు వ్యవసాయ హక్కులను కాలరాసిన 1882 మద్రాసు ఫారెస్ట్ యాక్ట్ కు వ్యతిరేకంగా అల్లూరి సీతారామరాజు చేసిన సాయుధ పోరాటం.

గిరిజనులను (గాము గంటందొర, మల్లుదొర) ఏకం చేసి చింతపల్లి, కృష్ణదేవిపేట (KD పేట), రంపచోడవరం పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు చేసి ఆయుధాలు లాక్కున్నారు. రూథర్ ఫోర్డ్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం 1924 మే 7న కొయ్యూరు సమీపంలో అల్లూరిని కాల్చి చంపడంతో (వీరమరణం) ఈ తిరుగుబాటు ముగిసింది.

4.8.7 స్వరాజ్ పార్టీ (Swaraj Party):

చౌరీచౌరా సంఘటన (1922) తర్వాత గాంధీజీ ఉద్యమాన్ని ఆపడంతో అసంతృప్తి చెందిన మోతీలాల్ నెహ్రూ, సి.ఆర్. దాస్ తదితరులు శాసనసభల్లో ప్రవేశించి ప్రభుత్వాన్ని స్తంభింపజేయడానికి ‘స్వరాజ్ పార్టీ’ని (1923) స్థాపించారు. ఆంధ్రలో రామదాసు పంతులు, వి.వి. గిరి (భారత మాజీ రాష్ట్రపతి) దీనికి మద్దతు పలికి ఎన్నికల్లో గెలిచారు.

4.8.8 సైమన్ కమిషన్ బహిష్కరణ (Boycott of Simon Commission – 1928):

1919 చట్టం పనితీరును సమీక్షించడానికి వచ్చిన ఈ కమిషన్‌లో భారతీయులెవరూ లేకపోవడంతో “సైమన్ గో బ్యాక్” ఆందోళనలు జరిగాయి.

మద్రాసులో జరిగిన ఆందోళనలో బ్రిటిష్ పోలీసుల తుపాకులకు ఎదురుగా గుండెను చూపిన టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు సాహసానికి ‘ఆంధ్ర కేసరి’ అనే బిరుదు దక్కింది.

4.8.9 శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం / ఉప్పు సత్యాగ్రహం (Civil Disobedience Movement – 1930):

గాంధీజీ దండి యాత్రతో ఈ ఉద్యమం మొదలైంది. కొండా వెంకటప్పయ్య (ఆంధ్ర పితామహుడు) ఆంధ్రాలో ఈ ఉద్యమానికి డిక్టేటర్ గా వ్యవహరించారు.

నెల్లూరు జిల్లాలో పల్లిపాడు, మైపాడు, దేవరంపాడు (టంగుటూరి ప్రకాశం ఆశ్రమం) లలో, మరియు ఉత్తరాంధ్రలో నౌపడ లాంటి ప్రాంతాల్లో శిబిరాలు ఏర్పాటు చేసి చట్టాన్ని ఉల్లంఘించి ఉప్పు తయారు చేశారు. ముట్నూరి కృష్ణారావు, పట్టాభి సీతారామయ్య ఇందులో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.

4.8.10 ఆంధ్ర సర్క్యులర్ / కర్నూలు సర్క్యులర్ (Andhra/Kurnool Circular – 1942):

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం ప్రారంభానికి ముందు, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని అహింసాయుత పద్ధతిలో ఎలా స్తంభింపజేయాలో (టెలిగ్రాఫ్ తీగలు కత్తిరించడం, రైలు పట్టాలు తొలగించడం, పన్నులు నిరాకరించడం) వివరిస్తూ కాంగ్రెస్ నాయకుడు కళా వెంకటరావు రూపొందించిన ఒక రహస్య ముందస్తు ప్రణాళికే ఈ కర్నూలు సర్క్యులర్. (గ్రూప్ 1, 2 పరీక్షల్లో ఇది తరచుగా అడిగే ప్రశ్న).

4.8.11 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం (Quit India Movement – 1942):

గాంధీజీ “డూ ఆర్ డై” (Do or Die) పిలుపుతో ఉద్యమం తీవ్రరూపం దాల్చింది. జాతీయ నాయకులందరినీ అరెస్ట్ చేయడంతో ఉద్యమం కింది స్థాయి నాయకుల చేతుల్లోకి వెళ్లింది. ఆంధ్రలో అనేక చోట్ల రైల్వే స్టేషన్లు, కోర్టులు దహనమయ్యాయి. ముఖ్యంగా తెనాలి రైల్వే స్టేషన్ దహనం కేసులో రణధీర చౌదరి లాంటి యువకులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. భీమవరంలో కలెక్టరేట్ పై త్రివర్ణ పతాకం ఎగురవేశారు.

4.9 భారతదేశ విభజన (Partition of India – 1947)

సుదీర్ఘ త్యాగాల ఫలితంగా 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ, మౌంట్ బాటన్ ప్రణాళిక (Mountbatten Plan) ప్రకారం మత ప్రాతిపదికన దేశం ఇండియా, పాకిస్తాన్ గా విభజించబడటం పెను విషాదం. విభజన మత ఘర్షణలకు దారితీసింది. అయితే ఈ క్లిష్ట సమయంలో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ తో కలిసి ఆంధ్ర నాయకులు (ముఖ్యంగా పట్టాభి సీతారామయ్య లాంటి వారు) 560 కి పైగా ఉన్న స్వదేశీ సంస్థానాలను భారతదేశంలో విలీనం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. (హైదరాబాద్ సంస్థానం 1948 సెప్టెంబర్ లో ఆపరేషన్ పోలో ద్వారా విలీనమైంది).

4.10 సారాంశం (Summary)

19వ శతాబ్దంలో కందుకూరి, గురజాడ వంటి సంస్కర్తలు వేసిన సాంస్కృతిక మరియు సామాజిక చైతన్యపు పునాదులే, 20వ శతాబ్దంలో బలమైన జాతీయవాద రాజకీయ ఉద్యమానికి దారితీశాయి. వందేమాతరం నుండి క్విట్ ఇండియా వరకు, చీరాల-పేరాల సత్యాగ్రహం నుండి మన్యం రైతాంగ సాయుధ పోరాటం వరకు.. ఆంధ్రులు చూపిన తెగువ, త్యాగాలు భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం.

(పోటీ పరీక్షల అభ్యర్థులు ముఖ్యంగా బిరుదులు (ఆంధ్ర రత్న, ఆంధ్ర కేసరి), పత్రికలు, స్థానిక ఉద్యమాల నాయకులు (చీరాల-పేరాల, పల్నాడు, పెదనందిపాడు), మరియు కర్నూలు సర్క్యులర్ వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించాలి).

https://en.wikipedia.org/wiki/Andhra_State

 

Social Reforms and Freedom Movement in Andhra

1. Introduction

The Social Reforms and Freedom Movement in Andhra played a crucial role in shaping modern Andhra society and contributing to India’s independence struggle. During the 19th century, social evils and British colonial rule created the need for reform and resistance. This led to two major phases—social reform movements and the freedom movement in Andhra.

2. Causes of Social Reform Movement in Andhra

Several factors led to the rise of social reforms in Andhra:

2.1 Social Evils

Practices like:

• Child marriage
• Untouchability
• Dowry (Kanyasulkam)
• Devadasi system
• Widow discrimination

created the need for reform.

2.2 Influence of Western Education

English education introduced modern ideas like:

• Equality
• Freedom
• Rational thinking

2.3 Role of Christian Missionaries

Missionaries provided:

• Education
• Healthcare

This made Indian thinkers question social practices.

2.4 Growth of Print Media

Printing press helped spread awareness through:

• Newspapers
• Books

2.5 Influence of Brahmo Samaj

Reformist ideas of Brahmo Samaj inspired Andhra reformers.

3. Major Social Reformers in Andhra

3.1 Kandukuri Veeresalingam

• Known as Father of Social Reform in Andhra
• Conducted first widow remarriage (1881)
• Founded Hitakarini Samaj
• Started journals like Vivekavardhini

3.2 Raghupati Venkataratnam Naidu

• Opposed Devadasi system
• Worked for upliftment of lower castes
• Known as Brahmarshi

3.3 Gurajada Appa Rao

• Wrote famous play Kanyasulkam (1892)
• Promoted social awareness through literature
• Famous quote: “Desamante Matti Kaadoi, Desamante Manushuloi”

3.4 Komarraju Lakshmana Rao

• Promoted science and history education
• Founded Vignana Chandrika Mandali (1906)
• Worked on Telugu encyclopedia

3.5 Gidugu Ramamurthy

• Led Vyavaharika Bhasha Movement
• Promoted simple Telugu language
• Worked for tribal education

4. Freedom Movement in Andhra

4.1 Causes of Freedom Movement

• British economic exploitation
• Collapse of traditional industries
• Spread of nationalism through newspapers
• Formation of Indian National Congress (1885)

5. Major Movements in Andhra

5.1 Vandemataram Movement (1905)

• Protest against Bengal partition
• Inspired youth in Andhra
• Led to establishment of Andhra National College

5.2 Swadeshi Movement

• Boycott of foreign goods
• Promotion of Indian products

5.3 Home Rule Movement (1916)

• Led by Annie Besant and Tilak
• Supported by Andhra leaders

5.4 Non-Cooperation Movement (1920–22)

Important events:

Chirala-Perala Movement

• Led by Duggirala Gopalakrishnayya
• People boycotted taxes

Palnadu Forest Satyagraha

• Led by Kannaganti Hanumanthu
• Protest against forest taxes

Pedanandipadu Movement

• Farmers refused to pay taxes

5.5 Rampa Rebellion (1922–24)

• Led by Alluri Sitarama Raju
• Tribal uprising against British forest laws

5.6 Swaraj Party (1923)

• Formed after Non-Cooperation withdrawal
• Participated in elections

5.7 Simon Commission Boycott (1928)

• Protest against exclusion of Indians
• Tanguturi Prakasam earned title Andhra Kesari

5.8 Civil Disobedience Movement (1930)

• Salt Satyagraha in Andhra
• Led by Konda Venkatappayya

5.9 Quit India Movement (1942)

• “Do or Die” call by Gandhi
• Massive protests in Andhra

6. Partition of India (1947)

India gained independence on August 15, 1947, but was divided into India and Pakistan. Andhra leaders played a key role in integrating princely states into India.

7. Conclusion

The Social Reforms and Freedom Movement in Andhra transformed society and contributed significantly to India’s independence. Reformers like Veeresalingam and leaders like Alluri Sitarama Raju played a vital role in shaping Andhra’s history.